Hà Nội đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, hiệu quả sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Trong tiến trình đó, nông nghiệp nói chung và chăn nuôi nói riêng cần từng bước chuyển mạnh từ phát triển chủ yếu dựa vào mở rộng quy mô và tăng số lượng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và tính bền vững.

Đối với một đô thị đặc biệt như Hà Nội, câu hỏi đặt ra không còn đơn giản là “nuôi bao nhiêu con”, mà phải là nuôi ở đâu, nuôi con gì, nuôi theo phương thức nào, sản phẩm phục vụ ai và giá trị được tạo ra như thế nào trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Đây chính là yêu cầu mới đối với ngành chăn nuôi Thủ đô: tái cấu trúc không gian sản xuất, tổ chức lại chuỗi giá trị, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường, đồng thời phát huy lợi thế đặc biệt của Hà Nội về khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của ngành chăn nuôi cả nước.

Chuyển từ tăng quy mô đàn sang nâng cao chất lượng và hiệu quả

Hà Nội có ngành chăn nuôi với quy mô lớn, đa dạng về vật nuôi và phương thức sản xuất. Đến cuối năm 2025, Thành phố có gần 7.000 trang trại chăn nuôi; tổng đàn trâu 29 nghìn con, bò 116 nghìn con, lợn 1,25 triệu con và gia cầm 37,9 triệu con. Quy mô này có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo đảm nguồn cung thực phẩm, tạo sinh kế và thu nhập cho khu vực nông thôn, đồng thời hình thành hệ thống dịch vụ từ giống, thức ăn, thú y đến giết mổ, chế biến và thương mại. Tuy nhiên, điều kiện phát triển của Hà Nội đang thay đổi nhanh chóng. Quá trình đô thị hóa làm thu hẹp không gian sản xuất nông nghiệp. Giá đất tăng, khu dân cư mở rộng và ngày càng tiến gần tới các cơ sở chăn nuôi được hình thành từ trước. Sức ép về môi trường, mùi, nước thải, giao thông vận chuyển và nguy cơ dịch bệnh ngày càng lớn.

Trong bối cảnh đó, nếu tiếp tục coi tăng tổng đàn là mục tiêu chủ yếu thì nguy cơ phát triển thiếu bền vững là rất rõ ràng. Một ngành chăn nuôi có tổng đàn lớn nhưng hiệu quả thấp, tiêu tốn nhiều tài nguyên, gây ô nhiễm hoặc thường xuyên đối mặt với dịch bệnh không thể được coi là một ngành chăn nuôi phát triển. Vì vậy, Hà Nội cần chuyển mạnh sang tư duy phát triển theo chiều sâu. Thước đo của tăng trưởng không chỉ là số lượng vật nuôi hay sản lượng thịt, trứng, sữa, mà phải là giá trị tạo ra trên một đơn vị đất đai, nước, lao động và vốn đầu tư; là mức độ an toàn dịch bệnh; là khả năng kiểm soát môi trường; là mức độ ứng dụng khoa học công nghệ và khả năng tham gia của người chăn nuôi trong chuỗi giá trị.

Tổ chức lại chăn nuôi theo không gian phát triển của một đô thị hiện đại

Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất trong giai đoạn tới là tổ chức lại không gian chăn nuôi. Chăn nuôi không thể phát triển tách rời quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, phát triển giao thông, bảo vệ nguồn nước và tổ chức không gian dân cư. Mỗi địa bàn còn phát triển chăn nuôi hàng hóa cần được rà soát trên cơ sở dữ liệu thực tế: vị trí cơ sở chăn nuôi, loại vật nuôi, quy mô đàn, khoảng cách tới khu dân cư, nguồn nước, giao thông, cơ sở giết mổ và khả năng xử lý chất thải. Trên cơ sở rà soát điều kiện thực tế, có thể định hướng tổ chức không gian chăn nuôi theo các nhóm khu vực phù hợp với điều kiện phát triển.

Nhóm thứ nhất, là những khu vực có điều kiện thuận lợi, đủ khoảng cách an toàn, có hạ tầng và khả năng kiểm soát môi trường, cần được khuyến khích đầu tư phát triển.

Nhóm thứ hai, là những khu vực vẫn có thể duy trì chăn nuôi nhưng phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ về quy mô, an toàn sinh học, môi trường và liên kết tiêu thụ.

Nhóm thứ ba, là những khu vực không còn phù hợp với hoạt động chăn nuôi theo quy định và điều kiện phát triển thực tế, cần nghiên cứu phương án chuyển đổi sản xuất hoặc từng bước di chuyển cơ sở chăn nuôi phù hợp với lộ trình và khả năng thực hiện.

Quá trình này phải được thực hiện đồng thời với việc giải quyết sinh kế cho người dân. Nếu chỉ yêu cầu cơ sở chăn nuôi di dời mà không xác định được nơi sản xuất mới, nguồn lực đầu tư và phương án chuyển đổi nghề nghiệp, chính sách sẽ khó đi vào cuộc sống. Nguyên tắc xuyên suốt cần là: đúng con, đúng vùng, đúng quy mô. Tổ chức lại không gian không có nghĩa là thu hẹp bằng mọi giá. Mục tiêu cao nhất là đưa hoạt động sản xuất về đúng nơi có điều kiện phát triển bền vững.

Từ một thị trường lớn đến một hệ thống sản phẩm đa tầng

Một lợi thế đặc biệt của Hà Nội là thị trường tiêu dùng có quy mô lớn và có sự phân tầng sâu. Người dân Thủ đô không có một nhu cầu đồng nhất về thực phẩm. Đại bộ phận người tiêu dùng cần thịt, trứng, sữa an toàn với giá hợp lý. Một bộ phận ngày càng lớn quan tâm đến sản phẩm có thương hiệu, có nguồn gốc rõ ràng, được chế biến tiện lợi. Trong khi đó, nhóm người tiêu dùng có nhu cầu cao về chất lượng, nguồn gốc và các đặc tính khác biệt của sản phẩm sẵn sàng chi trả cho các sản phẩm đặc sản, sản phẩm hữu cơ và những sản phẩm có chất lượng đặc biệt. Vì vậy, cơ cấu sản xuất của ngành chăn nuôi Hà Nội cũng cần được tổ chức theo các tầng giá trị tương ứng. Ở nền tảng là các sản phẩm thực phẩm phổ thông, bảo đảm an toàn, ổn định về chất lượng và giá cả.